B.l.u.e

Đất Quảng Nam chưa mưa đà thấm
Rượu hồng đào chưa nhấm đà say.

Cái xứ Quảng Nam đầy khô cằn, nắng gió nhưng cũng chan chứa tình ấy vốn nổi tiếng xưa nay là vùng đất “địa linh nhân kiệt”, trong đủ mọi lĩnh vực. Ở đây, xin chỉ nói về thi ca, âm nhạc. Không thể kể hết những tên tuổi thành danh của xứ Quảng, chỉ có thể liệt kê đây vài ba cái tên quen thuộc. Như trong văn thơ, ta có thi sĩ điên Bùi Giáng, Thạch Lam, Nhất Linh, và gần đây là Nguyễn Nhật Ánh. Trong âm nhạc, đó là những Phan Huỳnh Điểu, La Hối, Lê Uyên Phương, Trầm Tử Thiêng, kể tiếp thì còn có Trần Quảng Nam, Vũ Đức Sao Biển, Lê Trọng Nguyễn… không sao mà liệt kê cho hết.

Thôi, tôi không nói miên man nữa, xin quay lại đúng như cái tiêu đề của bài viết: nói về hình bóng người con gái đằng sau hai ca khúc được coi như tuyệt tác trong nền âm nhạc trữ tình Việt Nam xưa – “Thu hát cho người” của Vũ Đức Sao Biển và “Ru con tình cũ” của Đynh Trầm Ca.

***

Đầu tiên, thiết tưởng cũng cần phải có đôi dòng vắn tắt giới thiệu về hai ca khúc nói trên, cùng với hai tác giả – những người con của đất Quảng tài danh.

Trong giới văn nghệ sĩ Sài Gòn trước đây thì Vũ Đức Sao Biển là một tên tuổi khá được chú ý. Ông tham gia viết văn, tiểu thuyết, sáng tác nhạc, viết phóng sự, biên khảo. Đối với dân mới tìm đến kiếm hiệp, thì công của ông khá lớn khi là người đi tiên phong trong công cuộc phổ biến rộng rãi kiếm hiệp đến đông đảo tầng lớp thị dân sau giải phóng.

Đối với dân ghiền chưởng như tôi, thì thật ra Vũ Đức Sao Biển để lại ấn tượng khá xấu, nhất là qua những bài biên khảo Kim Dung của ông. Đọc nhạt toẹt, như kiểu đọc văn mẫu hồi trung học. Nhưng nhìn chung, tôi không thể không thích ông được. À, dĩ nhiên là vì một thứ khác, sáng tác của ông. Nói cụ thể hơn thì là tuyệt phẩm về mùa thu “Thu hát cho người”.

Nếu bảo phải chọn ca khúc thu nào hay nhất trong dòng nhạc trữ tình Việt Nam, thì thật tình là tôi chào thua. Mỗi bài đều hay, đều đẹp theo những vẻ khác nhau. Nhưng nói về ưa thích, thì tôi thích “Thu hát cho người” – và phải là qua tiếng hát của Ngọc Lan nhất, nghe thật nhẹ, thật buồn, như một thiếu nữ đang thổn thức thổ lộ tâm tình.

Đêm nguyệt cầm ta gọi em trong gió.
Sáng linh lan hồn ta khóc bao giờ.

***

Đynh Trầm Ca là một trong vô số những nhạc sĩ để lại dấu ấn trong làng nhạc Việt Nam chỉ với một ca khúc (ông còn sáng tác vài ba bài nữa, nhưng những bài sau không nổi tiếng bằng). Đynh Trầm Ca tên thật là Mạc Phụ, nghe bảo ông cố tình chọn họ Đynh chứ không phải Đinh, sau một lần tranh cãi với nhà thơ khác về vấn đề “i” hay “y”.

Đynh Trầm Ca làm thơ nhiều hơn viết nhạc. Và nói chung thơ ông, cũng toàn những bài tầm tầm, thỉnh thoảng mới có vài câu xuất sắc như

Hôm qua tôi đã chết hai lần
Té ngửa bên bờ dĩ vãng xanh
Hôm nay bỗng chết thêm lần nữa
Té sấp trên đường tương lai đen…

Nhưng bài nhạc mà tôi đã nhắc đến “Ru con tình cũ” thì tuyệt vời hơn nhiều.

Sẽ thật là khập khiễng khi đem “Ru con tình cũ” so với tuy không nhiều nhưng cũng kha khá bài nhạc viết về hình ảnh người thiếu phụ trong nền nhạc trữ tình Việt Nam, nhưng bài nhạc này mang lại những cảm xúc rất khác. Đặc biệt là hình ảnh người thiếu phụ ngồi ru con như ru tình sầu…

Ba năm qua em trở thành thiếu phụ
Ngồi ru con như ru tình sầu

và đau đáu với câu nói

Thôi anh ơi anh đừng hờn trách nữa
Đời em như rong rêu tội tình
Xin gục đầu ghi dấu ăn năn…

“Ru con tình cũ” được sáng tác vào năm 1967, tại Điện Bàn tỉnh Quảng Nam, sau đó được một nữ ca sĩ nào đó trình bày. Năm 1970, tình cờ trong một đêm nhạc ở Sài Gòn, một người ở Nhà xuất bản âm nhạc Khai Sáng nghe xong bài này, thích quá, mới chuyển bản nhạc này cho Lệ Thu. Người ta bảo nữ danh ca này đã bật khóc ngay trong phòng thu âm ngay từ những câu đầu tiên của bài hát… Và từ đó, “Ru con tình cũ” đã được đông đảo các nữ ca sĩ khác trình bày, như Hà Thanh trên đài phát thanh Quân Đội Sài Gòn, sau đó là Khánh Ly, Khánh Hà, gần hơn nữa thì có Ngọc Lan.

Một ca khúc hay, rất tiếc, không hiểu sao dạo này không còn nghe các ca sĩ trẻ hát nữa, dù phong trào hát nhạc xưa đang lan rộng. Phải chăng những nỗi-buồn-thiếu-phụ ấy quá khó cảm nhận được ở một thời yên bình không loạn ly này?

***

“Thu hát cho người”, tên chính xác có lẽ là “Thu, hát cho người”, với Thu đây là tên một người con gái. “Ru con tình cũ” và một số bài thơ, nhạc khác của Đynh Trầm Ca cũng viết về hình bóng ấy. Thiếu nữ ấy tên là Thu Chuẩn. Cô Thu, khoảng thập niên sáu mươi (dựa vào năm sáng tác của hai bài trên thì tôi cho là vào tầm khoảng 1963 – 1965) là một nữ sinh trường trung học Tiểu La, Thăng Bình, Quảng Nam. Cô có mái tóc dài, khuôn mặt trái soan, làn da trắng hồng, nổi tiếng xinh đẹp ở thị trấn ấy. Hai chàng trai trẻ chân chất khi này đã bắt đầu dệt mộng yêu đương. Nhưng tiếc thay đó là những mối tình vô vọng khi nàng lấy chồng sớm, một anh lính pháo binh đẹp mã, oai hùng.

Ôm trong lòng mối tình si một thuở, vào năm 1968, trong một lần về lại quê cũ, nhớ người xưa, Vũ Đức Sao Biển sáng tác lên tình khúc để đời “Thu, hát cho người”. Giòng sông nào đưa người tình đi biền biệt…
Vào năm 1967, Đynh Trầm Ca viết “Ru con tình cũ” để tặng nàng thiếu phụ ấy, sau khi nàng đã ba năm ngồi ru con trong tình sầu. Ba năm qua em trở thành thiếu phụ…

Sau này, nghe đâu Vũ Đức Sao Biển còn có bài Thu Sài Gòn cũng để tặng cô. Còn Đynh Trầm Ca thì có bài Sông Quê cũng khá nổi tiếng, cũng nhắc đến Thu…

Về đây mới biết
Bên sông không còn mái nhà ngày xưa…

và

Mấy mươi năm rồi người con gái qua sông
Tôi viết lời ca sao buồn quá vậy?

(Bất chợt trên bến đò ngang).

***

Như Trịnh Công Sơn từng nói: Rất nhiều phụ nữ đã bỏ tôi ra đi và tôi chưa bao giờ nợ họ. Phải chăng những tuyệt tác đẹp như thế là đã trả – đầy – đủ cho một mối tình si?

220111,
B.l.u.e

P/s: Các bài nhạc được nhắc tới:
- Thu hát cho người qua tiếng hát Ngọc Lan: http://www.youtube.com/watch?v=kn_ewLdV69s
- Ru con tình cũ qua tiếng hát Lệ Thu: http://www.mediafire.com/?ni7nz1bdf7oo70q

Những giọt nước mắt ấy như một cơn mưa nhỏ trên tâm hồn mỏng mảnh của tôi đã khiến tôi phải lùi xa hơn nữa về một cõi đời nào còn xa xôi hơn đã từng làm tôi nhỏ lệ

Phải có một nỗi tuyệt vọng nào đó khởi đầu để tôi không ngừng dan díu với những giọt nước mắt của đời làm của cải riêng tư. Eva ăn trái cấm và sự sống thành hình. Tôi e cũng đã từng nuốt những giọt nước mắt để biết tận tình nói về những giọt nước mắt kia.

Chàng thư sinh gầy gò lang bạt vào Sài Gòn cuối thập niên 50 – Trịnh Công Sơn khi lần đầu nghe Thanh Thúy hát “Giọt mưa thu” của Đặng Thế Phong, và khóc… đã có câu nhận xét như thế. Và tôi cũng xin mượn câu nói đó của nhạc sĩ họ Trịnh để bắt đầu bài tản mạn ngắn về Thanh Thúy – người tình trong mộng của cả một thế hệ văn nhân, thi sĩ, nhạc sĩ… Sài Gòn xa cũ.

***

Thanh Thúy chưa bao giờ được xem như là hồng nhan có sắc đẹp khuynh quốc khuynh thành. Xét về lĩnh vực nghệ thuật, tiếng hát của cô không được đánh giá cao như những nữ danh ca Khánh Ly, Lệ Thu, Khánh Hà… Tuy nhiên, nếu nói về người phụ nữ được yêu mến, được hâm mộ và giành được nhiều tình cảm yêu thương nhất vào ngày đó thì phải xếp Thanh Thúy lên đầu.

Thanh Thúy bắt đầu đi hát từ năm 15 tuổi (1959) để kiếm tiền nuôi người mẹ đang bị bệnh nặng. Nơi cô xuất hiện đầu tiên là phòng trà Đức Quỳnh (vào cuối năm 1974 đổi tên thành Văn Hoa, hiện tại là rạp Thăng Long nằm ở đường Cao Thắng). Sau đó, cô tiếp tục trình diễn ở các phòng trà như: Văn Cảnh, Arc en ciel, Tự Do, Anh Vũ, Hòa Bình…

Cách phát âm của Thanh Thúy không chuẩn, tôi phải nói thế. Và đó cũng là đặc điểm chung của những giọng hát “rặc” miền Nam. Đối với phần lớn khán giả nghe không quen, thì ắt sẽ thấy khó chịu. Tuy nhiên, không thể không thừa nhận những giọng hát như thế dễ gây cho khán giả cảm giác rất thật, như những lời ca đó xuất phát từ tâm khảm của họ, không luyến láy, không kĩ thuật cao siêu. Đơn thuần là chân chất. Có thể tìm thử bài “Chiều mưa biên giới” qua giọng hát của quái kiệt Trần Văn Trạch, “Giọt mưa thu” với giọng hát nghiệp dư của kĩ sư địa chất Võ Anh Tuấn để cảm nhận rõ hơn về ý này.

Chính cái giọng hát rất u hoài, buồn man mác, nghẹn ngào của Thanh Thúy, kết hợp với hình ảnh một thục nữ trong tà áo dài e lệ, khi hát thì một tay vịn lấy dòng tóc đen đang buông lơi trên đôi vai gầy, một tay nâng chiếc micro, đã tạo nên một Thanh Thúy làm điên đảo biết bao người.

***

Đầu thập niên 60, ngọn bút đầu đàn của nhóm Sáng Tạo & Kịch Ảnh là nhà văn Mai Thảo đã gọi Thanh Thúy là “Tiếng hát lúc không giờ”. Nguyên Sa đã có lần hỏi Mai Thảo:
- Tại sao “Tiếng hát lúc không giờ?”
Mai Thảo trả lời bằng những tiếng ngắn: Vì muộn…
Rồi ông tiếp: - Là muộn màng…
- Là về khuya…
- Tôi vẫn thấy một con chim nhạn bay trong giòng sông sương mù…
- …
- Chậm và khuya…
- …
- Công phu… Kỳ lạ…

Ngoài ra, Thanh Thúy còn được gọi là “Tiếng hát khói sương” (Lâm Tường Dũ). Họa sĩ Vũ Hối cũng đã từng làm thơ để nói về tiếng hát Thanh Thúy:

Liêu trai tiếng hát khói sương
Nghẹn ngào nhung nhớ giòng Hương quê mình

Tuy nhiên, danh hiệu đi liền với tên tuổi Thanh Thúy nhất có lẽ đến từ ông Nguyễn Văn Trung, giáo sư Triết Đại Học Văn Khoa thời đó, trong chuyên đề “Ảo ảnh Thanh Thúy” đã gọi giọng hát của cô là “Tiếng hát liêu trai“. Và từ đó, danh hiệu đó đã đi cùng với cô.

***

“Ướt Mi” không phải là bản nhạc đầu tay của Trịnh, nhưng chính bản thân tác giả đã từng nói

Rất nhiều bài hát đã được viết trước bài Ướt mi nhưng riêng bài Ướt mi thì tồn tại như một số phận của nó và của tôi

Hãy cùng nghe Trịnh Công Sơn tâm sự

Thuở còn trọ học ở Sài Gòn, năm đó tôi mười bảy tuổi – Sơn kể – đêm nào tôi cũng lò dò đến phòng trà ca nhạc để nghe Thanh Thúy hát. Dần dần hình bóng Thanh Thúy đã ăn sâu vào trong tôi lúc nào không biết. Nói yêu Thanh Thúy thì cũng chưa hẳn. Vì tôi nhỏ tuổi hơn, lại nhiều mặc cảm nghèo và vô danh. Trong khi đó Thanh Thúy là một ca sĩ đang lên, kẻ đón người đưa tấp nập.

Biết vậy, nhưng tôi không thể không đêm nào thiếu hình ảnh và tiếng hát của nàng. Có đêm tôi chỉ đủ tiền để mua một ly nước chanh. Đêm đêm tôi thao thức với những khát khao, mơ ước là phải làm một cái gì đó để tỏ cho Thanh Thúy biết là tôi đang rất ngưỡng mộ nàng. Cái khát vọng đó đã giúp tôi viết nên bản nhạc “Ướt Mi” đầu tiên trong đời.

“Ướt Mi” là một nhạc phẩm hay kỳ lạ, buồn thương cảm đến não nề với những câu như “đừng khóc trong đêm mưa, đừng than trong câu ca“. Sau này, nhạc sĩ họ Trịnh còn viết bài “Thương một người” với hình ảnh “Thương ai về ngõ tối, sương rơi kín đôi vai…” để dành tặng Thanh Thúy.

Mối tình đơn phương của chàng nhạc sĩ trẻ tuổi, gọi là chút thoáng tình cảm đầu đời cũng được, gọi là tình say đắm nhưng vô vọng cũng được, có lẽ chỉ Trịnh là hiểu rõ nhất. Thôi thì hãy chỉ nên nhớ về nó như một bài hát đẹp, một câu chuyện đẹp, thế thôi.

***

Ngoài Trịnh Công Sơn ra, còn có một bài nhạc viết tặng Thanh Thúy cũng rất nổi tiếng: đó là bài “Tiếng hát về khuya” của nhạc sĩ Tôn Thất Lập. Tuy nhiên, trong số những văn nghệ sĩ hâm mộ Thanh Thúy, nổi tiếng nhất phải kể đến Trúc Phương.

Trúc Phương yêu Thanh Thúy, yêu bằng một tình yêu trọn vẹn, nhưng có lẽ hai người chỉ có duyên mà không có phận. Rất nhiều những tác phẩm để đời của Trúc Phương như Chuyện chúng mình, Bóng nhỏ đường chiều, Tàu đêm năm cũ… đều mang hình ảnh của Thanh Thúy, hay đúng hơn là về một mối tình đau thương và tuyệt vọng mà nhạc sĩ tài ba gởi gắm vào. Lại trớ trêu thay, chính “Tiếng hát liêu trai” đã góp phần làm những ca khúc của Trúc Phương bay thật cao, bay thật xa.

Thanh Thúy lên xe hoa về theo người khác, Trúc Phương vò võ nhớ thương. Thanh Thúy xa quê sống cuộc sống lưu vong, Trúc Phương ở lại quê nhà cùng bao hoài niệm.

Nhạc sĩ Trúc Phương đến trước khi chết trong nghèo khổ, sau một quãng thời gian đối mặt với căn bệnh ngặt nghèo, đã lìa bỏ cõi đời vào một ngày tháng 9 hơn 15 năm trước, vẫn luôn nhớ luôn mong hình bóng trong tâm tưởng đấy. Trong ca khúc “Mắt chân dung để lại”. dòng nhạc cuối đời của Trúc Phương vẫn ẩn hiện bóng người xưa:

Gửi người xưa bỏ ta để đôi mắt lại, giọt vắn giọt dài mãi đọng vũng bùn nhỏ, ta và em trót đã thiên thu nhầm lỡ, khóc mình khóc người, đỏ hoe suốt đời

***

Tôi nghe Thanh Thúy, không phải vì đó là người từng làm điên đảo biết bao thi nhân, nhạc sĩ. Thật ra, tôi nghe Thanh Thúy trước, một thời gian lâu sau mới biết rằng Ướt Mi và Thương Một Người của Trịnh, cùng hàng loạt ca khúc của Trúc Phương là dành tặng cho cô. Bỏ qua những giai thoại về cô, tôi thật sự yêu cái giọng hát ấy – một giọng hát đặc biệt và rất riêng, mà có lẽ ngoài cô ra không còn ca sĩ nào khác có được. Tôi xin mượn bài thơ của Hoàng Trúc Ly khi nói về giọng hát của cô để kết thúc bài này, vì những tưởng, khó mà có thể tìm được những ngôn từ mô tả nào thích hợp hơn:

Từ em tiếng hát lên trời
Tay xao dòng tóc, tay mời âm thanh.
Sợi buồn chẻ xuống lòng anh
Lắng nghe da thịt tan thành hư vô

210411,
B.l.u.e

p/s: Bài viết sử dụng một số tư liệu và hình ảnh trên trang www.thanhthuy.me. Về một số bài hát được nhắc đến:
- Ướt mi của Trịnh Công Sơn qua tiếng hát Thanh Thúy: http://music.hatnang.com/node/6246
- Tàu đêm năm cũ & Bóng nhỏ đường chiều qua tiếng hát Thanh Thúy: http://www.youtube.com/watch?v=cqNCYRPkW8c
- Chiều mưa biên giới qua tiếng hát quái kiệt Trần Văn Trạch: http://www.nhaccuatui.com/nghe?M=gA4nD0lpmO

Trong truyện Kim Dung có những ông thần si tình đến mức phát sợ. Hơn mười năm đọc truyện chưởng của tôi, đọng lại trong đầu không phải là những trận chiến long trời lở đất, những bộ võ công danh trấn thiên hạ, mà là hình ảnh những kẻ si tình. Chỉ bởi vì tôi thấy mình không làm được như thế.

Đoàn Thị Đại Lý Đoàn công tử, chỉ để đổi lấy một nụ cười của Vương Ngọc Yến mà không tiếc bất cứ điều gì: Cái vui chân chính của ta là làm cho nàng được vui lòng, có vậy ta mới là yêu thương nàng, chân thành đến mức mặt dày mày dạn đi khuyên Mộ Dung Phục từ bỏ giấc mộng phò mã Tây Hạ.

Bách thắng đao vương Hồ Dật Chi, một trong những cao thủ nổi tiếng trong Lộc Đỉnh Ký, chỉ vì yêu đến si mê Viên Viên mà ở Tam Thánh Am làm những việc vụn vặt, mong được bên người trong mộng. Nàng chưa từng ngó mặt ta. Nàng coi ta như một gã quê mùa… Ta chỉ mong ngó trộm được nàng một cái là đã thỏa lòng…

Gã đầu sắt Du Thản Chi trong Thiên Long Bát Bộ, vì A Tử – một kẻ không yêu mình mà
Tôi xin chịu cuồng si để sáng suốt
Tôi đui mù cho thỏa dạ yêu em

Lụy tình hay si tình không ai có thể phán xét, chỉ cần người trong cuộc thấy đáng là đủ.

***

Nhạc sĩ Lữ Liên là linh hồn của band nhạc trào phúng nổi tiếng trước 1975 – band AVT. Ngoài ra, ông còn biết đến với việc có nhiều bài nhạc hay. Một trong những bài được biết đến nhiều nhất của ông là Lạc mất mùa xuân, rất thành công qua tiếng hát của Anh Tú và Tuấn Ngọc

Thương bèo trôi theo muôn hướng
biết bây giờ em lạc bước về đâu
Em ơi, chờ em đến kiếp nao?
Xin cho ngày sau, mình mãi bên nhau.

đã ru hồn người qua bao nhiêu thế hệ.

Bài Lạc mất mùa xuân nhạc nguyên là một bài hát Pháp của Jean-Charles Lafon, có tên là Le Géant De Papier (dịch ra là Người khổng lồ bằng giấy). Giống như phần lớn các sáng tác nhạc ngoại lời Việt thời bấy giờ, Lữ Liên chỉ mượn nhạc, còn lại lời bài hát Lạc mất mùa xuân hoàn toàn khác với ý nghĩa của tác phẩm gốc.

Nhạc sĩ Quốc Bảo sau đó đã dịch khá sát nghĩa bài đấy thành Hình nhân non yếu, được Lê Hiếu trình bày thành công ở Đêm Hiền của nữ ca sĩ Thái Hiền.

Lạc mất mùa xuân ngoài việc khác hoàn toàn với lời tác phẩm gốc, thì ca từ cũng rất hay và đẹp. Tôi thích cả hai bài này, tuy nhiên ưu ái bài Hình nhân non yếu hơn, vì…

Khi nàng trong mơ thấp thoáng
Trái tim của tôi bằng thép chảy tan
Xôn xao đường cong xôn xao gió
Biến tôi thành ra hình nhân non yếu
Thân mềm em trong tay ấm
Vẫn run vì em cành liễu nhỏ nhoi
Xin em nằm ngoan trong tiếng ru
Có tôi hình nhân quỳ dưới chân nàng

***

Bạn gái tôi ngày xa xưa nọ có lần nói với tôi hai điều:
- Em sẽ không bao giờ rời khỏi Việt Nam!
- Em không đủ dũng cảm để yêu xa đâu.

Khi nhận được tin rằng mình sắp đi, tôi không nghĩ rằng mình sẽ vì em mà ở lại. Tôi không phải là một kẻ si tình đến mức đó. Nhưng mà, tôi lại thấy rất thích và phục những kẻ si tình.

Chỉ là chút vụn vặn khi nghe lại Hình nhân non yếu…

310111,
B.l.u.e

In spite of everything, I still believe that people really are good at heart…

Trong cuốn Nhật Ký mà sau này nổi tiếng trên toàn thế giới của mình, cô gái trẻ Anne Frank đã có lần viết như thế. Anne Frank là một trong những cái tên được biết đến nhiều nhất khi nhắc đến cuộc tàn sát chủng tộc (holocaust) giết hại gần 6 triệu người Do Thái do Đức Quốc Xã tiến hành.

Những ai đã có dịp xem qua bộ phim nổi tiếng từng đoạt nhiều giải Oscar Schindler’s List ắt sẽ phần nào hiểu được sự tàn bạo của bọn SS, đồng thời thương cảm cho dân Do Thái, những con người lúc nào cũng phải sống trong tâm trạng chờ chết, chỉ bởi cái kế hoạch die Endlösung der Judenfrage điên rồ của Hitler.

Các bộ phim nổi tiếng của những tay đạo diễn điện ảnh lừng danh như Steven Spielberg, Roman Polanski… khiến người xem xúc động bằng ngôn ngữ điện ảnh, thì cuốn Nhật Ký của Anne Frank lại tác động đến hàng triệu triệu người theo một cách khác, với những ngôn từ giản đơn nhưng chất chứa đầy tâm trạng của một cô gái đang tuổi mới lớn. Cuốn Nhật ký của Anne Frank là một trong những quyển sách được đọc rộng rãi nhất trên thế giới, có người đã viết trong cuốn sổ dành cho các du khách tại tòa nhà số 263 đường Prinsengracht – nơi cô từng ẩn náu như sau: Nếu chỉ có hai cuốn sách dành cho cuối cuộc đời của tôi, hai cuốn này sẽ là cuốn Thánh Kinh và cuốn Nhật Ký của Anne Frank…

***

Vài dòng viết sơ lược giới thiệu về Anne Frank để nói đến một trong những album mà tôi thích nhất, và theo ý kiến của tôi là hay nhất trong dòng indie rock – album In the Aeroplane Over the Sea của ban indie rock Mỹ Neutral Milk Hotel. Mới nghe In the aeroplane over the sea lần đầu, dù có ngờ ngợ vì cái chất rất quái trong lời nhạc của ban này, tôi vẫn không nghĩ nhiều lắm. Nhưng sau đó, vì thắc mắc bởi vài chi tiết trong lời của một bản nhạc, tôi thử tìm kiếm trên Internet một hồi, và đọc được đâu đó rằng đích thân tay guitar và thủ lĩnh của band là Jeff Mangum thừa nhận trong một buổi trình diễn là album này lấy cảm hứng từ cuộc đời của Anne Frank.

Jeff Mangum là một tay rất tài, dưng mà chẳng hiểu sao ngoài cái album được nhắc đến trong bài này, thì những album còn lại thuộc dạng chả gây hứng thú lắm. Chất giọng của Jeff trong album này tuy không có ảo cùng cực như Thom Yorke của Radiohead, nhưng cái mớ hỗn độn cảm xúc mà tay này cùng Neutral Milk Hotel tạo ra, so với Ok Computer – album nổi danh của Radiohead, hay thậm chí là St.Pepper của huyền thoại The Beatles chả hiểu sao rất gần nhau, và quen quen đến lạ.

Điểm khác biệt của một album được lấy cảm hứng từ một nhân vật nào đó, và một album nói về một nhân vật hay sự kiện nào đó rất rõ ràng. Đến khi Jeff nói rằng bản thân mình rất thích và bị ảnh hưởng bởi cuốn Nhật ký của Anne Frank và album cũng thấp thoáng hình ảnh về cuộc đời và tâm trạng của cô, thì người nghe nghe lại, mới giật mình phát hiện ra đúng như thế. Chất nhạc vốn mập mờ, ma quái của In the Aeroplane over the Sea nay kết hợp với vài chi tiết ứng với cuộc đời và cái chết của cô gái nổi tiếng ấy, đem lại cho mọi người cái cảm giác đặc biệt.

Tôi nghe lại In the Aeroplane over the Sea khi biết được mối liên hệ rất mỏng nhưng xuyên suốt ấy, cảm giác trong tôi rất lạ. Đó có một phần xúc động đến ngẩn ngơ như khi xem thấy hình ảnh Oskar trong Schindler’s List đứng nhìn theo cái xe cút-kít chở xác người dân Do Thái, khung cảnh trắng đen ấy, nổi bật lên cái cô bé với bộ váy màu hồng nhạt – hình ảnh có màu ngoài trắng đen hiếm hoi trong phim; một phần hoàn toàn thương cảm, rất thương, khi nghe tới đoạn nhắc đến vụ thảm sát trong track Oh Comely; thậm chí cảm được cả cái tâm trạng bình an hiếm thấy của cô bé Anne Frank trong những ngày ẩn nấp.

Như đã nói, Anne Frank là hình ảnh xuyên suốt trong album này của Neutral Milk Hotel, nhưng lập lòe, chỗ thì rất mơ hồ, chỗ lại hoàn toàn rõ nét. Vì thế, phân tích từng track tìm hiểu ý nghĩa đích thực của lời nhạc dường như là điều rất khó, nếu không muốn nói là không thể được, vì cái gã Jeff Mangum ấy đã thành công trong việc tạo ra không gian âm nhạc ảo đến thế.

Dưng mà cũng thử điểm qua vài khúc có liên hệ tới Anne Frank thử. Rõ nét nhất là bài Holland, 1945 với khúc

The only girl I’ve ever loved
Was born with roses in her eyes
But then they buried her alive
One evening, 1945

Để chỉ tới việc Anne Frank và gia đình bị Đức Quốc Xã phát hiện tại một căn nhà nhỏ nơi Amsterdam, bị bắt đi, hai chị em bị đưa vào trại tập trung và qua đời vào năm 1945.

hay nói rõ hơn về cuộc thảm sát trong bài Oh Comely

I know they buried her body with others
Her sister and mother and 500 families
And will she remember me 50 years later?
I wished I could save her in some sort of time machine

hay, một lần nữa, đề cập tới mốc thời gian chính xác, trong bài Ghost

And she was born in a bottle rocket, 1929
…
I know that she will live forever
She won’t ever die

Anne Frank sinh năm 1929…

Một album đầy cảm xúc khiến tôi nghe nhiều lần vẫn không thấy chán. Tôi cũng không muốn đi sâu phân tích, xin nhắc rõ, đây không phải là một bài bình luận, cảm nhận album, chỉ là vài tâm trạng chia sẻ khi nghe album hay đến thế. Việc còn lại, nếu các bạn muốn đi sâu hơn vào nghệ thuật, âm nhạc, cách ban chơi nhạc… trong album này, đấy lại là chuyện của các bạn.

Xin mượn một đoạn lyrics mà cá nhân tôi thấy là rất đẹp, để làm kết thúc cho bài này

And one day we will die
And our ashes will fly
From the aeroplane over the sea
But for now we are young
Let us lay in the sun
And count every beautiful thing we can see

Và một ngày chúng ta đều sẽ chết
Tro bụi thân tàn sẽ bay bay
Từ tàu bay nơi phía trên biển cả
Thế nhưng, giờ đây, chúng ta đều còn trẻ
Hãy cứ nằm trong ánh dương
Và cùng ngắm tất cả những điều đẹp đẽ nhất mà chúng ta có thể được thấy

Anne Frank – một cô gái yêu cuộc đời, khao khát được sống đến cháy bỏng, nhưng không thể… vì vậy, hãy trân trọng những gì tốt đẹp mà cuộc đời đang mang lại…

And count every beautiful thing we can see…

280110,
B.l.u.e